Отырар кім болды?

Отырар (ортағасырлық атауы — Фараб немесе Тараз маңы) — Оңтүстік Қазақстанда, Сырдарья мен Арыс өзендерінің қосылған жерінде орналасқан ежелгі қала. Жібек жолының бойында орналасуы оны сауда, мәдениет және білімнің маңызды орталығына айналдырды. Бүгінде Отырар қаласының орнында — Отырар тобесі (тепесі) деп аталатын археологиялық қорық бар.

Тарихтағы орны

Ежелден Ортағасырға дейін

Зерттеушілердің деректері бойынша Отырар аумағында адамдар б.з.д. бірнеші ғасырдан бері тұрған. Антикалық дәуірде бұл аймақ Сырдарья өзені бойындағы отырықшы мәдениеттің бір ошағы болды. VIII–XII ғасырларда ислам мәдениетінің келуімен қала Орталық Азияның ірі білім орталықтарының біріне айналды.

Әл-Фараби — Отырардың ұлы перзенті

Дүниежүзілік ғылымда «Екінші ұстаз» (Аристотельден кейін) деп аталатын Әбу Насыр Мұхаммед әл-Фараби 870 жылы осы Отырарда туған. Философия, математика, музыкатану, медицина саласындағы еңбектері Шығыс пен Батыс ғылымын байытты. Оның туған қаласы Отырар болуы өзінен-өзі бұл өңірдің мәдени деңгейін айқын көрсетеді.

1218 жылғы трагедия

Отырардың аты тарихта бір қасіретті оқиғамен де байланысты. 1218 жылы Хорезм шахы Мұхаммедтің жергілікті әкімі Қайыр ханның бұйрығымен Шыңғыс ханның 450 адамнан тұратын сауда керуені қырып жіберілді. Бұл оқиға Моңғол шапқыншылығына тікелей себеп болды. Шыңғыс хан 1219 жылы Отырарды қоршауға алып, алты айдан кейін жаулады. Қала тарихта ең трагикалық бет ашты.

Тімурлік кезеңдегі қайта өрлеу

XIV–XV ғасырларда Әмір Темір дәуірінде Отырар қайтадан өркендеді. Осы кезеңде кесенелер, медреселер және сауда ғимараттары салынды. Дегенмен кейінгі ғасырларда қала біртіндеп тынышталып, XIX ғасырда мүлдем тасталды.

Бүгінгі Отырар тобесі

  • Отырар тобесі — Түркістан облысы, Отырар ауданында орналасқан.
  • Қазақстандық және шетелдік археологтар мұнда белсенді қазба жұмыстарын жүргізуде.
  • Табылған артефактілер — керамика, тиындар, сәулет элементтері — Шымкент пен Түркістан мұражайларында сақтаулы.
  • Отырар Түркістанға сапар шеккен туристердің міндетті тоқтау нүктесіне айналып барады.

Неге Отырар туралы білу керек?

Отырар — бұл тек тарихи орын ғана емес. Бұл Орталық Азия халықтарының ортақ мұрасы, ғылым мен мәдениеттің ескі тамырының символы. Әл-Фарабидің туған жерін, Жібек жолының нақты изін, және ұлы оқиғалардың болған жерін аяққа басу — тарихты тірі сезінудің ерекше тәсілі.